top of page

Yabani Fermantasyon: Agave Şırasında Maya ve Bakteriler

Yazarın fotoğrafı: Tekila & Mezcal Tadımı
Tekila & Mezcal Tadımı
4 saat önce
3 dakikada okunur

Yabani fermantasyon neden tek bir mayanın işi değildir

Yabani fermantasyon, dışarıdan seçilmiş bir başlatıcı kültür eklenmeden, şırada ve çevrede zaten bulunan mikroorganizmaların süreci üstlenmesidir. Bu yüzden ortaya çıkan tablo tek bir türün çalışması değil, aynı şekeri paylaşan pek çok canlının birlikte kurduğu bir topluluktur. Agave şırası üzerinde yapılan incelemeler bu çeşitliliğin boyutunu somutlaştırır: iki damıtım tesisinden alınan örneklerde tek bir fermantasyon sürecinde 21 maya ve 27 bakteri türüne kadar çeşitlilik bildirilmiştir.

Bu sayılar her tesis ya da her üretim dönemi için geçerli sabit değerler değildir; yalnızca topluluğun ne kadar kalabalık olabileceğini gösterir. Farklı bir incelemede ribozomal DNA dizilemesiyle 11 mikroorganizma tanımlanmış, bunların üçü maya, sekizi bakteri çıkmış ve o örneklerde bakterilerin baskın olduğu sonucuna varılmıştır. Demek ki etanol üretimi denince akla ilk gelen maya, kendiliğinden gelişen bir ortamda çoğu zaman tek başına değildir ve her zaman sayıca öne çıkan grup da olmayabilir.

Saccharomyces dışı mayalar: başlangıcın sakinleri

Saccharomyces dışı mayalar, Saccharomyces cerevisiae dışında kalan ve ortamda doğal olarak bulunan maya cinslerini anlatan pratik bir terimdir. Agave şıralarında sık bildirilen cinsler arasında Hanseniaspora, Kloeckera, Candida, Pichia, Kluyveromyces, Torulaspora, Zygosaccharomyces ve Clavispora yer alır. Klasik anlatıma göre bu mayalar sürecin erken evresinde öne çıkar, ilerleyen saatlerde ortam etanolle zenginleştikçe yerlerini büyük ölçüde S. cerevisiae'ye bırakır.

Ancak bu şema her zaman geçerli değildir. Aynı üretim yerinde iki yıl boyunca üç agave türüyle yapılan 15 fermantasyonun metataksonomik analizinde hiçbir örnekte Saccharomyces baskın maya olmamış; öne çıkan cinsler Hanseniaspora, Pichia ve Zygosaccharomyces olmuştur. Aynı veri setinde topluluk çeşitliliğindeki farklar, agave türünden çok üretim yılıyla ilişkili bulunmuştur. Karışık kültür denemeleri de benzer bir esnekliğe işaret eder: agave şırasında S. cerevisiae ilk 24 saatte hızla çoğalıp yaklaşık 48. saat civarında canlılık kaybederken, Torulaspora delbrueckii fermantasyon sonuna kadar yüksek canlılığını sürdürebilmiştir.

Bu mayaların işlevi yalnızca nüfus sayısıyla sınırlı değildir. Kontrollü denemelerde bazı Kluyveromyces, Torulaspora ve Zygosaccharomyces suşları şekerin neredeyse tamamını tüketmiştir. Bir denemede saf kültür olarak Torulaspora ve Kluyveromyces suşlarının agave şırasında ürettiği feniletil asetat yaklaşık 330-370 µg/L düzeyindeyken, saf Saccharomyces kültürlerinde bu değer yaklaşık 14-18 µg/L kalmıştır. Sayılar kullanılan suşa ve besiyerine bağlıdır, ancak uçucu bileşik birikiminin hangi mayanın ortamda bulunduğuna göre değişebildiğini açıkça gösterir.

Zymomonas: etanol üreten bir bakteri

Zymomonas mobilis, etanol üretebilmesiyle bakteriler arasında dikkat çeken bir türdür ve agave şırası örneklerinde tanımlanan bakteriler arasındadır. Asıl ayrıntılı veriler ise agave özsuyunun kendiliğinden fermantasyonuna ilişkin çalışmalardan gelir. Bu ortamda yapılan bir metagenomik çalışmada Zymomonas payı fermantasyon boyunca yüzde 5'in altından yaklaşık yüzde 21'e yükselmiş; bollaşması etanol ve laktat artışı ile sakkaroz azalmasıyla ilişkilendirilmiştir.

Başka bir çalışmada Zymomonas, toplam bakteri çeşitliliğinin yaklaşık yüzde 59'unu oluşturan en bol cins olarak bulunmuş ve yazarlar tarafından Saccharomyces'in yanında başlıca etanol üreticisi şeklinde değerlendirilmiştir. Bu oranlar özsuyu ortamına aittir; damıtım için hazırlanan pişirilmiş agave şırası farklı bir kimyasal ortamdır, dolayısıyla aynı yüzdelerin orada da geçerli olduğu söylenemez. Yine de her iki veri, etanol üretiminin her koşulda yalnızca mayaya ait bir iş olmadığını hatırlatır.

Laktik ve asetik bakterilerin payı

Laktik asit bakterileri şekerden ağırlıklı olarak laktik asit üreterek ortamın asitliğini etkiler. Agave kaynaklı örneklerde Lactobacillus, Weissella, Lactococcus ve Leuconostoc cinsleri bildirilmiştir. Özsuyu çalışmalarında Weissella'nın bitki dokusu ve taze özsuda yaygın olup fermantasyon sırasında keskin biçimde azaldığı görülmüştür. Leuconostoc türleri ise hücre dışı polisakkarit üreterek sıvının kıvamını artırabilir; bu, bakteriyel etkinliğin kimyasal olduğu kadar fiziksel sonuçlar da doğurduğu anlamına gelir.

Asetik asit bakterileri ise etanolü asetik aside dönüştürebilen, oksijene ihtiyaç duyan bir gruptur. Aynı inceleme kapsamında Acetobacter payının bitki dokusu ve özsuya kıyasla fermantasyon sırasında arttığı bildirilmiştir. Yani topluluğun bir üyesinin ürettiği etanol, bir diğeri için besin kaynağı olabilir. Metataksonomik çalışmalarda da laktik ve asetik bakteriler, agave şırası fermantasyonlarının düzenli üyeleri arasında sayılmıştır. Üstelik özsuyu verilerinde birkaç bakteri ve mantar grubunun her aşamada bulunması, değişen oranların altında daha kalıcı bir çekirdek topluluk olabileceğini düşündürür.

Değişkenliği yaratan etkenler ve açık sorular

Birlikte yaşayan mikroorganizmaların oranları neden değişir? Yazarlar bu kaymaları genellikle şeker için rekabet ile asit ve alkole dayanıklılık farklarıyla açıklar. Süreçte yapılan değişikliklerin de etkisi vardır: iki üretim dönemini karşılaştıran bir incelemede yabani aşılayıcı kullanımının fermantasyon verimini artırdığı, ancak uçucu bileşik profilinde belirgin değişikliklere yol açtığı bildirilmiştir. Çok sayıda canlının şeker için yarışmasının sonuçta elde edilen ürünün tutarlılığını zorlaştırabileceği de literatürde dile getirilir.

Bu alandaki önemli bir sınır, yöntem farkıdır. Kültüre dayalı izolasyon, kolay üreyen türleri öne çıkarırken DNA temelli yöntemler ölü hücreleri de sayabilir. Üstelik çoğu veri tek tesis ya da sınırlı sayıda örnekten gelir. Bu nedenle "yabani fermantasyonda şu tür baskındır" gibi genel bir yargı kurmak zordur; doğru okuma, aynı temel cinslerin farklı oranlarla yeniden karşımıza çıktığı, koşullara duyarlı bir mikrobiyal sistem olarak düşünmektir.

 
 
 

Yorumlar


Tekila & Mezcal Tadımı

0540 8278464

0540 TASTING

©2024, "Tekila & Mezcal Tadımı". "Nihat Önder Tasting Experiences" bünyesinde bir "NCO Organizasyon Ltd. Şti." hizmetidir.

Bu sitedeki bilgiler 18 yaş üstü ziyaretçiler içindir ve eğitim amaçlıdır. Aşırı alkol tüketimi sağlığa zararlıdır.

bottom of page