top of page

Agave Küspesi (Bagas): Bileşimi ve Kullanım Alanları

Yazarın fotoğrafı: Tekila & Mezcal Tadımı
Tekila & Mezcal Tadımı
14 Kas
3 dakikada okunur

Agave küspesi nedir ve nasıl oluşur?

Agave küspesi, pişmiş agave gövdesinden şekerli sıvı alındıktan sonra geriye kalan lifli katı kalıntıdır. Bagas olarak da anılan bu malzeme, ezme veya özütleme aşamasının doğrudan yan ürünüdür. Özelliği, üretimin küçük bir kalıntısı olmamasıdır: küspenin başlangıçtaki gövde ağırlığının yaklaşık yüzde 40'ına karşılık geldiği bildirilmektedir. Fiziksel yapısı kullanılan yönteme göre değişir; taş değirmenden çıkan lifler daha uzun kalırken parçalayıcı ve difüzör hatlarının kalıntıları daha ince olma eğilimindedir.

Miktar, konuyu bir atık yönetimi başlığına dönüştürür. Mavi agave işleyen sektörde yıllık küspenin yaklaşık 400 bin ton düzeyinde olduğu aktarılmış; 1995-2019 döneminde toplam 7,7 milyon ton dolayında kalıntı oluştuğu hesaplanmıştır. Bu rakamlar yıla ve üretim hacmine göre değişse de büyüklük sırası konunun önemini anlatır. Bu ölçekte bir kalıntı için farklı değerlendirme seçenekleri araştırılmaktadır.

Lignoselüloz bileşimi: selüloz, hemiselüloz, lignin

Lignoselüloz bileşimi, küspenin ne için kullanılabileceğini belirleyen temel özelliktir. Bitki hücre duvarının üç ana bileşeni olan selüloz, hemiselüloz ve lignin, küspenin kuru maddesinin büyük kısmını oluşturur. Selüloz, glikoz birimlerinden oluşan düz zincirli ve dayanıklı bir polimerdir. Hemiselüloz daha düzensiz bir yapıya sahiptir ve agavede ağırlıklı olarak ksilan içerir. Lignin ise diğer ikisini saran, aromatik ve biyolojik olarak zor parçalanan bir ağ örer.

Bir çalışmada küspenin yaklaşık yüzde 42 selüloz, yüzde 20 hemiselüloz ve yüzde 15 lignin içerdiği belirlenmiştir. Literatürdeki değerler ise tür, olgunluk, pişirme ve analiz yöntemine göre genişçe değişir:

  • Selüloz: kuru maddede yaklaşık yüzde 35-48

  • Hemiselüloz: yaklaşık yüzde 4-34

  • Lignin: yaklaşık yüzde 7-21

  • Kül: yaklaşık yüzde 1-7

  • Protein: yaklaşık yüzde 2,5-4,5

Küspe, yapraklara göre daha çok basit şeker ve ksilan, daha az lignin taşır. Hemiselüloz değerlerindeki geniş aralık, örneklerin birbirinden farklı işlem geçmişleri olduğunu hatırlatır; bu yüzden tek bir bileşim değeri yerine aralıkla çalışmak daha gerçekçidir.

Kompost: küspeyi toprağa döndürme yolu

Kompost, küspenin en yalın değerlendirme yollarından biridir. Ham küspenin karbon-azot oranı yüksek olduğundan, genellikle azot kaynağı ve mikroorganizma desteğiyle işlenir. Bir saha denemesinde küspe, 4:1 hacim oranında sığır gübresiyle karıştırılarak 1,8 metreküplük yığınlarda 133 gün boyunca izlenmiştir. Yığınlar ilk haftada ısınma evresine girmiş, 45-55 derece aralığına ulaşmıştır.

Aynı denemede karbon-azot oranı başlangıçtaki 55 dolayından 22-24 düzeyine inmiş, kompost 103. günden itibaren olgun kabul edilmiştir. Organik madde ve organik karbon deneme boyunca yüzde 22-29 azalmıştır. Lignoselülozu parçalayan mantar aşılamaları agave yığınlarında bu süreyi kısaltmış, karşılaştırma için kurulan şeker kamışı küspesi yığınları ise 133. günde hâlâ olgunlaşmamış sayılmıştır. Olgun kompostun bahçecilikteki bir kullanımı fide ortamıdır: seralarda yetiştirilen mikroçoğaltılmış agave fidelerinde, hindistan cevizi tozuyla hazırlanan ve yüzde 50 küspe kompostu içeren karışımların görece iyi sonuç verdiği aktarılmıştır.

Lif ve biyomalzeme kullanımları

Lif ve biyomalzeme kullanımları, küspeyi düşük değerli bir kalıntı olmaktan çıkarma çabasının parçasıdır. Agave lifleri, plastik matrisler içinde takviye malzemesi olarak denenmektedir. Liflerin suyu seven yüzeyi ile suyu iten polimerler arasındaki uyumsuzluk, kimyasal ön işlemlerle azaltılır. Bildirilen sonuçlar şöyledir:

  • Polilaktik asit ile yüzde 20-40 lif karışımlarında çekme ve eğilme dayanımı artmış, fakat kırılganlık ve su emme de yükselmiştir.

  • Polihidroksibütirat ile yüzde 25-30 küspe karışımlarında dayanım artışı ve kırılganlıkta azalma görülmüştür.

  • Yüksek yoğunluklu polietilen ve çam talaşıyla yapılan hibrit kompozitlerde küspe dayanımı artırmış, çam su emmeyi düşürmüştür.

Bu sonuçlar, küspenin yalnızca dolgu değil, işlevsel bir takviye olarak da değerlendirilebileceğini düşündürür. Yine de performans; lif oranına, yüzey işlemine ve üretim yöntemine bağlıdır. Hibrit kompozitler genellikle çift vidalı ekstrüzyonla hazırlanmıştır. Selüloz kristalliğinin etkisi konusunda da çalışmalar aynı sonuca varmamış; bazılarında kristallik artışı mekanik iyileşme getirmemiştir. Selüloz nanopartikülleri ve biyoplastikler de araştırma düzeyindeki diğer başlıklar arasındadır. Bu başlıklarda elde edilen sonuçlar çoğunlukla küçük ölçekli deneylere dayanır ve endüstriyel uygulama için ayrıca doğrulama gerektirir.

Enerji ve diğer değerlendirme seçenekleri

Enerji ve diğer değerlendirme seçenekleri, küspenin karbonhidrat içeriğinden yararlanır. Selüloz ve hemiselüloz, ön işlem ve enzimlerle şekerlere ayrıldıktan sonra biyoetanole dönüştürülebilir. Çalışmalarda litrede yaklaşık 38-55 gram etanol değerleri, sıcak suyla yapılan otohidroliz ön işleminde ise litrede 65 gram civarı değerler rapor edilmiştir. Karanlık fermantasyonla hidrojen üretimi de denenmiştir. Anaerobik sindirimle metan üretimi de çalışılmaktadır; alkali hidrojen peroksit ve enzim ön işlemiyle kilogram küspe başına yaklaşık 393 litre metan elde edildiği, bunun işlenmemiş küspeye göre 3,6 kat fazla olduğu bildirilmiştir. Küspe ayrıca hayvan yemi için silaj bileşeni olarak denenmiştir. Mikrodalga işlemle aktif karbon üretimi ise daha yeni başlıklardan biridir.

Bu seçeneklerin hangisinin uygun olduğu; tesisin ölçeğine, nakliye mesafesine, nem düzeyine ve yerel talebe göre değişir. Pek çok yöntem henüz laboratuvar veya pilot aşamadadır. Bu nedenle agave küspesinde tek bir çözümden çok, kompost, malzeme ve enerji yollarını birlikte düşünen yaklaşımlar tartışılmaktadır.

 
 
 

Yorumlar


Tekila & Mezcal Tadımı

0540 8278464

0540 TASTING

©2024, "Tekila & Mezcal Tadımı". "Nihat Önder Tasting Experiences" bünyesinde bir "NCO Organizasyon Ltd. Şti." hizmetidir.

Bu sitedeki bilgiler 18 yaş üstü ziyaretçiler içindir ve eğitim amaçlıdır. Aşırı alkol tüketimi sağlığa zararlıdır.

bottom of page